“Dat is niet waar”, “Hoe kom je daar nou bij?”, “Je liegt”, “Dat is nepnieuws”. Allemaal reacties die mensen elkaar kunnen geven op het moment dat ze het idee hebben dat de ander de waarheid niet spreekt. Maar wat is de waarheid?
De waarheid is een ongrijpbaar begrip dat sterk afhangt van de culturele bril waardoor we kijken. Omdat “waarheid” op verschillende manieren wordt geïnterpreteerd, kunnen we die opdelen in een aantal belangrijke invalshoeken, waaronder deze:
- subjectieve waarheid: dit is onze persoonlijke realiteit. wat we ervaren, voelen en geloven is gebaseerd op onze eigen opvoeding, emoties en herinneringen. het is onze unieke versie van de werkelijkheid.
- objectieve waarheid: dit zijn feiten die (zo veel mogelijk) onafhankelijk zijn van menselijke meningen of waarnemingen. binnen de exacte wetenschap wordt gezocht naar deze verifieerbare werkelijkheid.
- sociaal geconstrueerde waarheid: dit zijn afspraken en normen die wij als samenleving met elkaar zijn overeengekomen. bijvoorbeeld wetgeving en de waarde van geld. ze bestaan omdat we collectief hebben besloten dat ze waar en geldig zijn.
- narratieve waarheid: dit type vind je vaak in verhalen, geschiedschrijving of psychologie. het is een weergave van de werkelijkheid die niet altijd klopt tot op de letter van de komma, maar wel de essentie, emotie of betekenis van een gebeurtenis het beste overbrengt.
- filosofische en contextuele waarheid: hieronder vallen morele, ethische en religieuze kwesties. wat in de ene cultuur of context als een absolute ‘waarheid’ of deugd wordt gezien, kan daarom elders als onjuist worden beschouwd.
Waarheid en Tijd
Hoe een samenleving met bovengenoemde waarheden omgaat, hangt o.a. af van de manier waarop die samenleving zich verhoudt tot tijd. Is een cultuur vooral gericht op het verleden, het heden, of de toekomst? Organisaties en bedrijven kunnen zich de vraag stellen wat voor effect dat heeft op bijvoorbeeld de tevredenheid van hun klanten of doelgroep, of op hoe je succes definieert?
Hier onderscheidt Geert Hofstede twee typen: korte- en langetermijngerichte culturen.
Korte-termijn-culturen
- deze culturen zijn sterk op het verleden georiënteerd.
- ze neigen naar sociaal geconstrueerde waarheid: vast, principieel, vaak verankerd in traditie.
- ze hechten aan sociale verplichtingen en redeneren vanuit principes: iets is waar omdat het altijd zo is geweest, omdat het hoort, omdat het aansluit bij wat je gelooft.
- deze culturen hebben vaak een meer religieus of nationalistisch karakter, en bekijken verandering soms met argwaan. als waarheid vastligt in traditie, voelt iedere afwijking al snel als een vorm van verraad.
- ze richten zich daarom meer op korte inspanningen met snelle resultaten.
- dit zijn bijvoorbeeld noord-afrikaanse en arabische landen zoals egypte, jordanië en libanon, maar ook – in mindere mate – sommige Angelsaksische landen zoals VS en Australië.
Lange-termijn-culturen
- deze culturen richten zich meer op de toekomst.
- ze denken pragmatischer en zijn bereid succes op korte termijn uit te stellen ten gunste van succes op de lange termijn.
- ze hechten veel waarde aan volharding en flexibiliteit met geleidelijke resultaten.
- deze culturen bewegen zich makkelijker tussen meerdere soorten waarheid tegelijk – wat vandaag klopt, hoeft morgen niet minder waar te zijn, maar past misschien niet meer bij de situatie.
- dit zijn vooral aziatische en noord-europese landen.
Waarheid en tijd in de zakelijke wereld
Deze cultuurverschillen kunnen de samenwerking tussen verschillende landen beïnvloeden. Het verschil zit hem in hoe er bijvoorbeeld naar klanttevredenheid wordt gekeken en wat er onder succes wordt verstaan.
In veel kortetermijngerichte Angelsaksische bedrijfsculturen is succes vaak meetbaar aan de hand van de winst van dit jaar of de koers van het aandeel.
Klanttevredenheid wordt gewogen aan de hand van kwartaalscores die het volgende verkoopcijfers moet stuwen.
In veel langetermijngerichte Aziatische ondernemingen wordt succes eerder afgemeten aan marktaandeel, duurzame klantrelaties en positie over tien jaar. Aziatische werknemers zullen bijvoorbeeld beter presteren bij een beloningsstructuur die op lange termijn is gericht dan bij de korte-termijn-bonus die in Angelsaksische culturen zo vanzelfsprekend voelt. Winst op korte termijn is minder belangrijk dan de vraag of je over een decennium nog bestaat. Klanttevredenheid gaat meer over vertrouwen dat zich soms pas jaren later terugbetaalt.
De meest complete waarheid
Wat “waar” is over de gezondheid van een bedrijf hangt af van het culturele tijdsvenster waardoor je kijkt. Voor de een is een dalende kwartaalomzet een alarmerend feit, voor de ander een irrelevant detail in een verhaal dat zich over de jaren herstelt.
Beide lezingen zijn feitelijk correct. Het zijn alleen verschillende waarheden, ontstaan uit verschillende opvattingen over hoe je naar het verleden, het heden, en de toekomst kijkt.
Vaak is de meest complete waarheid niet één enkel perspectief, maar een combinatie van meerdere invalshoeken die elkaar aanvullen.
